Öğretmen ve Eko turizm Rehberliği Bilim Uzmanı Zekeriya Karakayalı Giresun’da yetişen bitkilerle ilgili bir çalışma yaparak ilde 2558 bitki türünün varlığını tespit etti. Bunların büyük çoğunluğu endemik, yani sadece o bölgede yetişen bitkiler değil. Sadece o bölgede yetişen endemik bitkilerin sayısı 194. Biyoçeşitllik yönünden Giresun 13. sırada. 1226 bitki ilaç sektöründe kullanılıyor. 747 bitki gıda olarak yenilebiliyor. Çay olarak kullanılan bitki sayısı 230 Giresun’da. 128 bitki de baharat olarak kullanılıyor. Baldıran veya bazı yörelerde mendek olarak bilinen ve doğada kendiliğinde yetişen yeşil yapraklı, beyaz çiçekli baldıran da gıda olarak kullanılan bitkiler arasında yer alıyor. Biz de bu yazımızda baldırandan yapılan yemekleri ve soframıza kattığı özel tadı dilimize dolayacak, damağımıza çıkarmaya çalışacağız. Türkiye’nin neredeyse bütün bölgelerinde doğada kendiliğinden yetişen baldırandan belli yörelerde yemek yapılırken bazı bölgelerde bırakınız sofralara getirmeyi yüzüne bile bakılmadığını biliyoruz.
Bunun sebebi hepimizin diline doladığı baldıran zehiridir. Bazı kaynaklarda bu türün Amerika’da yetiştiği bilgisine rastlasak da bizim yöremizde Deli Mendek olarak bilinen türünden yemek yapılmıyor. Bunun kokusunun hoş olmadığı, yaprağının ve sapının diğer baldırandan farklı olduğu görüldüğünden zehirli olabileceği endişesi yaşanıyor. Yöre insanı deli mendeği tanıyor ve bunu asla yemek olarak kullanmıyor. Yörede baldırandan zehirlenme vakası neredeyse hiç duyulmamış ve yaşanmamıştır. M. Ö. V. yüzyılda yaşamış Antik Yunan Felsefecisi Sokrates’in baldıran zehiri içirilerek öldürülmesi anlatısını bilen herkes baldırana biraz uzak durmayı tercih ediyor. Baldıran zehiri kavramı dilimize de yerleşmiştir.
Bölgede baldıran veya mendekten başlı başına yemekler yapılırken özellikle kara pancar yemeklerine ayrı bi tat ve koku vermesi için de katılır. Pancar diblesinde baldıran yaprakları ince ince doğranarak birlikte pişirilir. Bahar aylarında taze yetişen baldıran yapraklarından yöreye has baldıran çorbası yapılır. Fırın mısırı yarması ve biraz kuru fasulye bir kapta pişirildikten sonra doğadan toplanmış, ayıklanmış ve yıkanmış baldıran yaprakları doğranarak mısır unuyla karıştırılıp kaynayan kaba katılır. Bir süre daha kaynatılır. Bir başka kapta salça ve tereyağı ile kavrulan soğanlar pişen baldıran çorbasına katılarak az daha kaynatılır. Bazıları kavrulan soğana acı biber doğrarken bazıları da ayrıca üzerine eritilmiş tereyağı dökerler. Mısır ekmeği doğranarak keyifle yenilen bir yemek olur.
Baldırandan yörede dible denilen bir başka yemek daha yapılır. İnce ince doğranan baldıran yaprakları bulgur ya da pirinçle kaynatılarak pişirilir. Daha sonra süzgeçten süzülerek soğumaya bırakılır. Bir başka kapta tereyağında soğan ve salça kavrulur. Daha önce soğumaya bırakılan pişirilmiş baldıran bunun üzerine dökülerek bir süre daha birlikte kavrulduktan sonra sıcak sıcak sofraya getirilir.
Baldıran bitkisi kas spazmına ve nörolojik rahatsızlıklara iyi gelir. Anestezik bir bitkidir. Kaynatılarak lapa haline getirilen baldıran şişliklerin üzerine konulursa şişliği indirir. Romatizmaya iy geldiği kaydedilmiş. Çay olarak kaynatılıp içildiğinde öksürüğe ve nefes darlığına şifa olur. Göğüs ve akciğerde oluşan balgam ve safrayı söker. Ayrıca idrar söktürücü olarak da bilinir.
Bitki zenginliği olan yörelerde bu bitkilerden yapılan yemek çeşitliliği de o kadar çoktur. Yörede yaşayanlar bazan doymak için bazen de damak tadını çeşitlendirmek için doğada kendiliğinden yetişen ot ve bitkilerden yemek yapmayı keşfetmişler ve bu yemekler kuşaktan kuşağa öğretilerek günümüze kadar gelmiştir. Yine yörede yaşayanlar mantarlarda olduğu gibi bu ot ve bitkilerin zehirli ya da yemeklerinin lezzetsiz olduğunu iyi bilirler. Bu yemeklerin yapımında yine yörede yetişen diğer bitkisel ürünler hep tamamlayıcı olarak kullanılmıştır. Karadeniz’de neredeyse tüm yemeklerde mısır yarması ve mısır unu kullanımı bunu göstermektedir. Baldırandan yapılan yemekler de özellikle bölge dışında yaşayanların özledikleri ve memleketlerine geldiklerinde mutlaka tatmak istedikleri lezzetlerdir. Bir de bu yemeklerim memleketin sularıyla pişirilmiş olmasının lezzetine lezzet kattığına inanırlar.
- BALDIRAN VEYA MENDEK - Ağustos 27, 2025
- Santa Harabeleri - Temmuz 30, 2025
- Beylerbeyi Sarayı - Mayıs 22, 2025
Comment here